Co kryje się pod taflą jeziora? Dlaczego podmokły las nad brzegiem jest jednym z jego najważniejszych strażników? Jak wiele historii można odczytać z drzew, kamieni i ukształtowania terenu? Na te pytania szukaliśmy odpowiedzi podczas pierwszego spaceru przyrodniczo-edukacyjnego w ramach projektu „Między wodą, naturą i historią”, realizowanego dzięki dofinansowaniu Gminy Czaplinek.
Działanie łączy dwa uzupełniające się elementy: nową tablicę edukacyjną „Między naturą i historią. Dziki park - strażnik jeziora Drawsko” oraz cykl spacerów edukacyjno-przyrodniczych. Tablica została opracowana dla mieszkańców, turystów, szkół, edukatorów i przewodników z myślą o wsparciu edukacji przyrodniczej i regionalnej. To właśnie podczas wyjść w teren najlepiej widać, jak historia, geologia i przyroda tworzą wspólną opowieść o miejscu.
Symboliczny początek
Pierwszy spacer „Perła Polodowcowa” odbył się 4 lipca i rozpoczął się przy nowej tablicy. Jej inauguracja miała wyjątkowo symboliczny charakter - wstęga w kształcie ryb nawiązała do mieszkańców jeziora. Przecięły ją burmistrzyni Czaplinka Katarzyna Szlońska-Getka oraz fundatorka Fundacji Rewilding Pomerania Magdalena Urlich. Papierowe rybki otrzymali później uczestnicy spaceru jako pamiątkę tego wspólnego spotkania.
Cieszy nas, że wydarzenie zgromadziło ponad 20 osób - mieszkańców Czaplinka, turystów, miłośników przyrody oraz przedstawicieli lokalnych instytucji. Gościliśmy przewodniczącego Rady Miejskiej w Czaplinku Marcina Czerniawskiego, radnego Rady Powiatu Drawskiego Zbigniewa Dudora oraz dyrektor Czaplineckiego Ośrodka Kultury Monikę Kuczyńską-Kochaną.
Dzięki współpracy z Czaplineckim Ośrodkiem Kultury spacer dołączył do festiwalu „Między Wiatrem a Wodą”, uzupełniając wydarzenie o wspólne odkrywanie przyrodniczego dziedzictwa jeziora Drawsko.
W jaki sposób mokradła chronią jezioro?
Pierwszy przystanek przy tablicy stał się okazją do spojrzenia na park z zupełnie innej perspektywy. Czy podmokły las może być sprzymierzeńcem jeziora? Okazuje się, że właśnie takie miejsca pełnią niezwykle ważną funkcję.
Rozmawialiśmy o źródliskowych olsach, czyli wilgotnych lasach rosnących przy brzegu jeziora, które działają jak naturalny filtr. Zatrzymują wodę, wychwytują część zanieczyszczeń i spowalniają ich dopływ do jeziora. Dzięki nim woda ma czas, aby naturalnie krążyć w krajobrazie, a ekosystem Drawska może lepiej zachowywać równowagę.
Ten fragment spaceru był również okazją do rozmowy o renaturyzacji i retencji. Mokradła, torfowiska i podmokłe lasy szczególnie skutecznie magazynują wodę, pozwalają jej powoli wsiąkać w glebę i wspierają zasoby wód gruntowych. Przy coraz częstszych suszach i gwałtownych opadach znaczenie takich naturalnych mechanizmów jest szczególnie ważne.
Krajobraz wyrzeźbiony przez lodowiec
Skąd wzięły się strome brzegi jeziora Drawsko? Dlaczego w parku można znaleźć ogromne głazy narzutowe? Odpowiedzi prowadzą nas tysiące lat wstecz do czasów, gdy lądolód kształtował krajobraz Pomorza.
Podczas spaceru uczestnicy mogli zobaczyć ślady tej historii zapisane w terenie. Opowiadaliśmy o tym, jak masa lodu oraz woda roztopowa uformowały jezioro i jego otoczenie, tworząc krajobraz charakterystyczny dla obszarów polodowcowych.
Tego dnia pogoda sama dopisała kolejny rozdział tej opowieści. Silny zachodni wiatr podnosił wysokie fale i pozwolił zobaczyć Drawsko w jego bardziej żywiołowej odsłonie. Stojąc nad brzegiem, łatwiej było poczuć skalę tego miejsca wraz z ogromną powierzchnią jeziora oraz głębią przekraczającą 80 metrów. Była to doskonała okazja do rozmowy o charakterze Drawska - drugiego najgłębszego jeziora w Polsce i jednego z najcenniejszych przyrodniczo jezior regionu.
Bobry, stare drzewa i dziki park
Jednym z tematów, który wzbudził wiele pytań, były bobry. Ich obecność nad jeziorem Drawsko stała się punktem wyjścia do rozmowy o naturalnej retencji i roli tych zwierząt w kształtowaniu środowiska. Tamy bobrów pomagają zatrzymywać wodę i tworzą miejsca ważne dla wielu gatunków.
Jednocześnie bobry są zwierzętami bardzo mobilnymi. Przemieszczają się w poszukiwaniu odpowiednich warunków i pokarmu, dlatego ślady ich działalności nie zawsze oznaczają stałe zasiedlenie danego miejsca.
Wiele uwagi poświęciliśmy także starym drzewom rosnącym w zabytkowym parku. Choć nie są formalnie pomnikami przyrody, tworzą wyjątkową przestrzeń objętą ochroną konserwatorską. Rozmawialiśmy również o drzewach przewracających się do jeziora - ich roli w ograniczaniu erozji brzegu, osłabieniu siły fal oraz tworzeniu miejsc życia dla wielu organizmów.
Kolejny etap spaceru prowadził przez grąd - las ponad mokradłem porastający stromy brzeg jeziora. Ta część trasy pokazała, jak różnorodne siedliska mogą występować na niewielkiej przestrzeni - od wilgotnych olsów po lasy o zupełnie innym charakterze.
Ślady historii
Park nad jeziorem Drawsko to również miejsce zapisane historią mieszkańców. Podczas spaceru zatrzymaliśmy się przy rzeźbie Edwarda Szatkowskiego oraz przy miejscu pamięci, poznając kolejne rozdziały dziejów tego zakątka.
Bardzo ważnym elementem spotkania były opowieści mieszkańców. Wspomnienia i lokalne ciekawostki uzupełniły przyrodniczą narrację o osobisty wymiar pokazując, że krajobraz tworzą nie tylko procesy naturalne, ale również ludzie i ich historie.
Odwiedziliśmy także fragment terenu, który przez pewien czas był wykorzystywany do składowania biomasy. Była to okazja do rozmowy o tym, że nawet odpady zielone mogą stanowić zagrożenie dla cennych siedlisk. Wraz z nimi mogą pojawiać się gatunki obce, odpady i materiały, które zaburzają funkcjonowanie naturalnego ekosystemu.
Przyroda dla ludzi
Finałem spaceru była rozmowa o idei Nature for People czyli Przyroda dla ludzi będącej jednym z dwóch filarów ruchu rewilding. Przyroda i człowiek są ze sobą silnie związani, a troska o środowisko zaczyna się od zrozumienia procesów, które zachodzą wokół nas.
Czasem oznacza to pozostawienie martwego drewna, zaakceptowanie bardziej dzikich fragmentów parku, rzadsze koszenie trawników czy zatrzymywanie deszczówki tam, gdzie spadła. Takie działania pomagają przyrodzie zachować jej naturalne funkcje, a mieszkańcom dają bardziej odporne i przyjazne miejsce do życia.
Pierwszy spacer w ramach projektu „Między wodą, naturą i historią” pokazał, jak wiele można odkryć w najbliższym otoczeniu, kiedy patrzymy na nie uważniej. Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność, pytania, rozmowy i wspólne odkrywanie Czaplinka.
Przed nami jeszcze drugi spacer „Magia mokradeł”. Już dziś zapraszamy do kolejnej wspólnej wędrówki.
Projekt współfinansowany ze środków Gminy Czaplinek w ramach zadania publicznego „Między wodą, naturą i historią”.
Tekst: Magdalena Urlich
Redakcja: Artur Furdyna i Agnieszka Soboń
Fot. Fundacja Rewilding Pomerania
